تماسرزرو

تبلور فرهنگ غنی خوزستان در برپایی آیین‌های سنتی عزای حسینی

تبلور فرهنگ غنی خوزستان در برپایی آیین‌های سنتی عزای حسینی

خوزستان، استانی با رنگین‌کمان اقوام است که در ایام پرحزن و اندوه محرم و صفر، در هر گوشه آن به شیوه و سبک خود به سوگواری و عزاداری سیدالشهدا امام‌حسین(ع) و یاران باوفایش می‌پردازند.

به گزارش ایرنا از خوزستان به عنوان دروازه تشیع نام برده می شود، استانی که در هر شهر آن مردمانی با فرهنگ غنی، به شیوه خود آیین عزاداری محرم و صفر را برگزار می کنند، برخی از این آیین ها با گذشت چند صدسال همچنان در میان مردم شهرستان های خوزستان رواج دارد و روی برخی دیگر از آیین ها خاک فراموشی پاشیده شده است.

یک فعال حوزه میراث فرهنگی و گردشگری نیز درباره دیگر آیین های عزاداری محرم و صفر گفت: یکی از قدیمی ترین آیین های عزاداری در ایام دهه محرم علم گردانی است که در شهرهای شوشتر و دزفول برگزار می شود، این نخل ها که نوعی سازه چوبی با قدمت بسیار بالا هستند در تمام طول سال نگهداری می شوند تا در ایام دهه محرم از آنها استفاده شود.

مجتبی گهستونی ادامه داد: در شوشتر بازیگران و شبیه خوانان با امکانات ابتدایی در آیینی سه روزه به عزاداری پرشور برای امام حسین(ع) می پردازند که در نوع خود بی‌نظیر است.

وی در معرفی بخشی از آیین های عزاداری خوزستان به آیین سه سنگ اشاره کرد و توضیح داد: این آیین از زمان افشاریه در بهبهان برگزار می شود که ترکیبی از نوحه سرایی، سینه زنی، زنجیر زنی و تعزیه خوانی است.

وی افزود: آیین عزاداری سینه زنی سه سنگ به صورت سه ضرب است که بخشی از آن ایستاده و بخشی دیگر نشسته برگزار می شود؛ ضرب‌آهنگ خاص این نوع عزاداری سبب تمایز آن از دیگر آیین ها شده است.

مشعل گردانی، نماد مبارزه با ظلمت

گهستونی خاطر نشان کرد:  مشعل گردانی یکی از آیین های بهبهان است که در آن با روشن کردن نور به صورت نمادین به جنگ با ظلمت و تاریکی می روند؛ جنس این مشعل ها از آیین است. این آیین به شیوه مشابهی در شوشتر هم اجرا می شود.

وی ادامه داد: “شیدونه” نام دیگر آیینی است که در این ایام اجرا می شود. شیدونه نام یک اتاقک چوبی است که تداعی کننده مصیبت های وارده در ایام دهه محرم می باشد،عزادارانی که دارای فرزند کوچک هستند فرزندان خود را در این شیدونه قرار می دهند و حتی افرادی که قرار است به زودی صاحب فرزند شوند با حضور در کنار شیدونه نیت کرده و نام هایی مانند علی اکبر، علی اصغر و زینب را برای فرزند خود انتخاب می کنند.

آیین مشعل­ گردانی بهبهان در ۲۲ آذر ۹۱ به شماره ۶۴۰ در فهرست آثار میراث ناملموس کشور به ثبت رسید.

گهستونی گفت: مردم نذرهایی مانند روغن، کنجد، خرما و نان را در این اتاقک های چوبی قرار می دهند و سپس بین عزادارن تقسیم می کنند، این نوع عزاداری در شهرهای شوشتر، دزفول و رامهرمز پررنگ تر است.

رسم برپایی شِیدونِه نیز در دزفول به چهارم بهمن ۹۱ و شماره ۸۶۵ در فهرست آثار میراث ناملموس کشور به ثبت رسید.

گهستونی به چوب بازی در دزفول به عنوان یک میراث معنوی دیگر اشاره کرد و یادآور شد: در این آیین که مخصوص مردان است صحنه جنگ به وسیله زره، طبل، دهل و سرنا شبیه سازی می شود و ۲ گروه به صورت نمادین به جنگ با هم می پردازند.

آیین مردانه ­ی سینی­ گردانی حضرت قاسم (ع) در بندرماهشهر

وی ادامه داد: در شهرهای جنوبی به ویژه ماهشهر مراسم سینی حضرت قاسم در روز هشتم محرم برگزار می شود که در آن روز عزاداران با نصب علم و روشن کردن فانوس به عزاداری می پردازند. در این روز مردم نذورات خود را در سینی قرار می دهند و سینی را در محلات مرکزی شهر می گردانند و نوحه سرایی و سینه زنی می کنند.

گهستونی گفت: همچنین نوعی از نوحه خوانی که به نوحه خوانی بندری معروف است در نقاط جنوبی و جنوب غرب خوزستان رواج دارد؛ در این نوع عزاداری افراد با سبک خاصی با استفاده از دمام و سنج مراسم را برگزار می کنند.

وی ادامه داد: در نقاط مختلف خوزستان تعزیه های بسیاری ایجاد می شود اما تعزیه در شهرهای شوش، شوشتر و دزفول قدمت بسیاری دارد. در شوش و شوشتر به دلیل قدمت زیاد شهرها و وجود آثار باستانی بسیار، در ایام دهه محرم پذیرای گردشگران بسیاری است.

این فعال حوزه میراث فرهنگی توضیح داد: برپایی موکب های عزاداری و توزیع نذورات در نقاط مختلف خوزستان  از ملاثانی تا خرمشهر و مرزهای منتهی به عراق به ویژه در ایام اربعین از دیگر آیین ها عزاداری در خوزستان است که گردشگران درون و برون استانی را به خود جذب کرده است.

توسعه گردشگری مذهبی در دهه محرم

گهستونی با اشاره به استقبال گردشگران برای بازدید از آیین های مذهبی مردم خوزستان در سال های اخیر گفت: شهرهای خرمشهر، آبادان، دزفول، شوشتر و بهبهان در ایام دهه محرم به دلیل اجرای آیین های خاص پذیرای گردشگران داخلی و خارجی هستند.

وی ادامه داد: مشاهده آیین های عاشورایی در شهرهای مختلف یادآور فرهنگ غنی آنها است، مردم با قومیت ها و گویش های مختلف تلاش می کنند تا این آیین ها به شکل مطلوبی اجرا شود.

این فعال حوزه گردشگری و میراث فرهنگی بیان کرد: در کنار مسافران داخلی، گردشگران خارجی نیز برای حضور در این آیین های خاص اشتیاق دارند. در ایام دهه محرم که امکان بازدید از آثار باستانی شهرها وجود ندارد گردشگران خارجی با هدایت افراد راهنمای تورهای گردشگری از این آیین های مذهبی دیدن می کنند.

جای خالی کتاب جامع عاشورایی در خوزستان

وی ادامه داد: هم اکنون برخی راهنمایان گردشگری به صورت تخصصی در حوزه آیین های عزاداری دهه محرم فعالیت می کنند که تاثیر بسیاری در ثبت و ضبط این آیین ها دارد.

گهستونی خواستار پیگیری سازمان میراث فرهنگی گردشگری و صنایع دستی برای ثبت آیین های معنوی شد و گفت: مسیرهای گردشگری عزاداری باید به صورت نقشه راه تدوین شود و همچنین جای خالی کتاب جامع عکس عاشورایی در خوزستان خالی است.

وی ادامه داد: از متولیان هیات های بزرگ و خاص تقاضا می شود در کنار عزاداران، یک جایگاه مخصوص برای گردشگران در نظر گرفته شود.